დიმიტრი ერმაკოვი
დიმიტრი (დ.) ერმაკოვი (1846–1916) იყო რევოლუციამდელი ტიფლისის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პროფესიონალი ფოტოგრაფი. დაიბადა 1846 წელს. ფოტოგრაფიით დაკავება დაიწყო 1866 წელს და ოთხი წლის განმავლობაში გახდა ამ სფეროს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სპეციალისტი. გაზეთი „კავკაზი“ წერდა, რომ „ერმაკოვის ფოტოსურათები გამოირჩევა მხატვრული სრულყოფილებით და დიდ ინტერესს იწვევს ეთნოგრაფიისა და არქეოლოგიის თვალსაზრისით“.
1877–1878 წლების რუსეთ–ოსმალეთის ომის დროს ერმაკოვი სამხედრო ფოტოგრაფად მონაწილეობდა, ისტორიული მოვლენების ამსახველი მასალის შექმნით. 1880 წელს მან ტიფლისში დააარსა საკუთარი ფოტოატელიე, სადაც წარმატებით მუშაობდა სხვადასხვა ჟანრში.
ერმაკოვი მრავალჯერ მოგზაურობდა საქართველოს, სომხეთის, აზერბაიჯანის, სპარსეთის, თურქეთისა და ჩრდილოეთ კავკასიის რეგიონებში. იგი იღებდა ქალაქებს, პეიზაჟებს, არქიტექტურულ ძეგლებსა და ეთნიკურ ჯგუფებს. მონაწილეობდა მრავალ გამოფენაში და მიღებული ჰქონდა მაღალი ჯილდოები. 1897 წელს არჩეულ იქნა კავკასიის სახვითი ხელოვნების ხელშემწყობი საზოგადოების წევრად, 1907 წელს – მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების კავკასიის განყოფილების წევრად, ხოლო 1912 წელს – ტიფლისის სახვითი ხელოვნების საზოგადოების ერთ-ერთ დამფუძნებლად.
იგი ხშირად მონაწილეობდა სამეცნიერო ექსპედიციებში. 1910 წელს სვანეთში იმოგზაურა და დაახლოებით 900 ფოტოსურათი გადაიღო, რომელთა შორის მრავლად იყო არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლები. იმერეთში დეტალურად აღბეჭდა ჯრუჭის, კაცხის, სავანისა და მღვიმევის მონასტრები. ზოგიერთი ამ ძეგლიდან დღეს აღარ არსებობს და მათი ვიზუალური სახე მხოლოდ ერმაკოვის ფოტოსურათებით შემოგვრჩა.
ერმაკოვი გარდაიცვალა 1916 წლის 10 ნოემბერს ტიფლისში.
მისი ნახევარსაუკუნოვანი შემოქმედებითი საქმიანობის შედეგად შეიქმნა დაახლოებით 30 000 ნეგატივისაგან შემდგარი მდიდარი კოლექცია. მისი სერიები მოიცავს ფართო გეოგრაფიულ არეალს: ტიფლისი და მისი შემოგარენი, ქუთაისი, ბათუმი, ერევანი, ანისი, ბაქო, კისლოვოდსკი, იალტა, აშხაბადი, სამარყანდი, ბუხარა, კონსტანტინოპოლი, ტრაპიზონი, ათენი, ვარნა, თეირანი, ისფაჰანი, აფხაზეთი, კახეთი, ხევსურეთი, ფშავი და სხვა.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ტიფლისის სერიას, რომელიც ქალაქის განვითარების თითქმის ქრონოლოგიურ ვიზუალურ ისტორიას ასახავს ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში.
1918 წელს მისი კოლექცია შეიძინა საქართველოს ისტორიისა და ეთნოგრაფიის საზოგადოებამ და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა.
დოკუმენტური ღირებულების გარდა, ერმაკოვის ნამუშევრებს მაღალი მხატვრული მნიშვნელობაც გააჩნია. იგი მუდმივად აკვირდებოდა ფოტოგრაფიის ტექნიკურ განვითარებას: თავდაპირველად მუშაობდა სველ კოლოდიონურ ფირფიტებზე, მოგვიანებით კი მშრალ ჟელატინურ ფირფიტებზე სხვადასხვა ფორმატში. კონტაქტურ ანაბეჭდებს ბურღანდოვან ქაღალდზე ბეჭდავდა და იშვიათად ამუშავებდა ნეგატივებს, რადგან კომპოზიციას უშუალოდ გადაღებისას ზუსტად არჩევდა.
მისი მხატვრული სტილის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია სივრცის მაქსიმალური გამოვლენა. ისტორიული ძეგლების გადაღებისას იგი ცდილობდა არა მხოლოდ დოკუმენტურად აღბეჭდვას, არამედ მათი ხასიათის გადმოცემას და მაყურებელზე შთაბეჭდილების მოხდენას.
